We praten vaak over onze weerstand alsof het een spier is.
Hoe sterker, hoe beter.
We zoeken naar voeding, supplementen en dagelijkse gewoontes die ons immuunsysteem een extra boost kunnen geven.
Maar ons immuunsysteem werkt veel verfijnder dan dat.
Een goede afweer moet niet voortdurend maximaal actief zijn. Ze moet ziekteverwekkers kunnen herkennen, op het juiste moment reageren en die reactie ook weer kunnen reguleren.
Een goed functionerend immuunsysteem draait daarom niet alleen om kracht, maar vooral om balans en aanpassingsvermogen.
En juist dat brengt ons bij een interessant begrip uit onderzoek naar immuniteit en veroudering:
immune resilience — oftewel de veerkracht van het immuunsysteem.
Je immuunsysteem is geen afzonderlijk orgaan.
Het is een uitgebreid netwerk van cellen, weefsels, organen, signaalstoffen en fysieke barrières die samenwerken om je lichaam te beschermen.
Daarbij wordt vaak onderscheid gemaakt tussen twee nauw verbonden systemen.
De aangeboren afweer reageert snel en vormt een eerste verdedigingslinie tegen mogelijke bedreigingen.
De adaptieve afweer reageert specifieker en kan immunologisch geheugen ontwikkelen. Daardoor kan het lichaam bij een volgende ontmoeting met bepaalde ziekteverwekkers gerichter reageren.
Maar verdediging is slechts één deel van een gezonde immuunrespons.
Nadat een bedreiging onder controle is gebracht, moet de reactie ook weer worden gereguleerd.
Dat is belangrijk, want meer immuunactiviteit is niet automatisch beter.
De term immuunsysteem versterken klinkt logisch.
We willen immers dat onze afweer goed functioneert wanneer we haar nodig hebben.
Maar biologisch gezien is sterker niet altijd het juiste doel.
Ontsteking laat dat mooi zien.
Een ontstekingsreactie is een normaal en essentieel onderdeel van onze afweer. Wanneer het lichaam een infectie of beschadiging detecteert, helpt die reactie om het probleem aan te pakken en herstelprocessen op gang te brengen.
Maar dezelfde inflammatoire processen moeten vervolgens ook weer worden gereguleerd.
Een immuunsysteem dat adequaat functioneert, moet dus verschillende dingen kunnen:
herkennen, reageren, reguleren en herstellen.
Dat is een veel interessantere kijk op weerstand dan simpelweg proberen je afweer steeds verder te ‘boosten’.
Binnen onderzoek naar immuniteit en veroudering krijgt immune resilience steeds meer aandacht.
Daarmee wordt het vermogen bedoeld om immuunfuncties te behouden of na een verstoring weer te herstellen, terwijl ontstekingsreacties adequaat worden gereguleerd.
Dat verandert de vraag die we ons kunnen stellen.
Niet alleen:
Hoe sterk is mijn weerstand?
Maar:
Hoe goed kan mijn immuunsysteem reageren én daarna weer herstellen?
Die verschuiving past bij een bredere kijk op gezondheid.
Een veerkrachtig biologisch systeem hoeft niet voortdurend in dezelfde toestand te blijven. Het moet zich kunnen aanpassen wanneer de omstandigheden veranderen en daarna weer richting een functionele balans kunnen bewegen.
Net als de rest van ons lichaam verandert het immuunsysteem gedurende het leven.
Wetenschappers gebruiken daarvoor onder andere de term immunosenescence, ofwel immuunveroudering.
Dat betekent niet simpelweg dat het hele immuunsysteem steeds zwakker wordt.
Er vinden verschillende veranderingen plaats in zowel de aangeboren als adaptieve afweer. Zo veranderen immuuncelpopulaties, neemt de diversiteit van bepaalde immuuncellen af en kan de respons op nieuwe ziekteverwekkers veranderen.
Tegelijkertijd zien onderzoekers bij het ouder worden vaker een ander verschijnsel:
inflammaging.
Daarmee wordt chronische, laaggradige inflammatoire activiteit bedoeld die samenhangt met het verouderingsproces.
Immunosenescence en inflammaging zijn verschillende, maar onderling verbonden aspecten van immuunveroudering.
Dat levert een interessante paradox op.
Op sommige gebieden kan de afweer minder effectief worden, terwijl tegelijkertijd meer inflammatoire activiteit aanwezig kan zijn.
Ook daarom schiet het idee van simpelweg een ‘sterker immuunsysteem’ tekort.
We denken bij gezond ouder worden vaak aan spieren, hartgezondheid, hersenen en stofwisseling.
Maar ook het immuunsysteem verandert gedurende het leven.
Onderzoekers bestuderen daarom steeds intensiever hoe immuunveroudering samenhangt met gezondheid en veerkracht op latere leeftijd.
Immuunveerkracht past daarmee binnen het idee van healthspan: niet alleen hoeveel jaren we leven, maar hoeveel van die jaren we in goede gezondheid doorbrengen.
Het doel is niet een lichaam dat nooit wordt uitgedaagd.
Het is een lichaam dat zo goed mogelijk met uitdagingen kan omgaan.
Dat hangt af van wat we met versterken bedoelen.
Er bestaat geen eenvoudige knop waarmee je een gezond immuunsysteem boven zijn normale niveau kunt zetten.
Maar je kunt wel omstandigheden creëren die bijdragen aan het normaal functioneren van je afweer.
Daarbij komen steeds dezelfde fundamenten terug:
slaap, beweging, voeding, herstel en het vermijden van factoren die de gezondheid aantoonbaar schaden.
Niet omdat één gezonde maaltijd of goede nacht je immuunsysteem ineens transformeert.
Maar omdat je immuunsysteem onderdeel is van je hele lichaam — en dus functioneert binnen de omstandigheden die je voor dat lichaam creëert.
Slaap en immuniteit zijn nauw met elkaar verbonden.
Tijdens de slaap veranderen verschillende immuunprocessen. Tegelijkertijd kan immuunactiviteit ook onze slaap beïnvloeden.
Onderzoek laat daarmee een relatie in twee richtingen zien: slaap beïnvloedt het immuunsysteem en het immuunsysteem beïnvloedt slaap.
Dat maakt slaap meer dan alleen een periode waarin je ‘uitrust’.
Het is onderdeel van de biologische omstandigheden waarin normale regulatie en herstel plaatsvinden.
Een regelmatig slaapritme en voldoende slaap zijn daarom een belangrijke basis binnen een leefstijl die normale immuunfunctie ondersteunt.
Ook beweging beïnvloedt het immuunsysteem.
Tijdens en na fysieke activiteit veranderen onder andere de circulatie en activiteit van verschillende immuuncellen. Regelmatige beweging wordt in onderzoek in verband gebracht met verschillende gunstige effecten op immuunfunctie en gezondheid.
Maar ook hier geldt:
meer is niet automatisch beter.
Training is een fysiologische prikkel waarop het lichaam zich moet aanpassen.
Daarom horen belasting en herstel bij elkaar.
Niet alleen bewegen, maar ook voldoende herstellen van die beweging past binnen het grotere verhaal van biologische veerkracht.
Een normaal functionerend immuunsysteem heeft voldoende energie en voedingsstoffen nodig.
Onder andere eiwitten, essentiële vetzuren en verschillende vitaminen en mineralen zijn betrokken bij processen binnen het immuunsysteem. Tekorten aan bepaalde voedingsstoffen kunnen de normale immuunfunctie beïnvloeden.
Of aanvulling met supplementen nodig is, hangt echter af van wat voeding levert en van individuele omstandigheden. Daar gaan we uitgebreider op in bij wanneer supplementen wel en niet nodig zijn.
Dat betekent niet dat één voedingsmiddel je weerstand plotseling ‘boost’.
Het betekent vooral dat voldoende en gevarieerd eten een fundamentele voorwaarde vormt voor normale lichaamsfuncties — inclusief je afweer.
Groente en fruit kunnen daar onderdeel van zijn, maar net zo goed voldoende eiwitten, gezonde vetbronnen en andere voedzame producten.
Het geheel is belangrijker dan één zogenaamd immune food.
Ook over stress wordt vaak te simpel gesproken.
Stress is niet per definitie schadelijk voor het immuunsysteem.
Een acute stressreactie is een normaal aanpassingsmechanisme en kan tijdelijk verschillende immuunprocessen veranderen.
Langdurige of chronische stress is iets anders. Onderzoek laat zien dat de duur en aard van stress belangrijk zijn voor de manier waarop het immuunsysteem reageert. Langdurige belasting kan samenhangen met veranderingen in verschillende immuun- en inflammatoire processen.
Daarom is het doel niet:
nooit meer stress.
Maar voldoende mogelijkheden voor herstel naast belasting.
Dat is opnieuw een vorm van biologische veerkracht.
Misschien hoeven we daarvoor minder te zoeken naar een spectaculaire immune boost.
De basis is eenvoudiger:
Geen van deze gewoontes maakt je immuunsysteem onkwetsbaar.
En ook met een gezonde leefstijl kun je ziek worden.
Maar samen dragen deze gewoontes bij aan de omstandigheden waarin je lichaam zijn normale processen goed kan uitvoeren.
Naast voeding, slaap, beweging en herstel kiezen sommige mensen ervoor botanicals onderdeel te maken van hun dagelijkse routine. Vanuit die gedachte ontwikkelden we Immune Guard, een botanische formule binnen het Wise Rootz-assortiment.
Misschien is het daarom tijd om anders over weerstand te denken.
Niet:
Hoe kan ik mijn immuunsysteem zo sterk mogelijk maken?
Maar:
Hoe creëer ik omstandigheden waarin mijn immuunsysteem goed kan reageren, reguleren en herstellen?
Dat is minder spectaculair dan een snelle immune boost.
Maar biologisch is het een veel interessanter verhaal.
Want gezondheid betekent niet dat je lichaam nooit wordt uitgedaagd.
Het betekent ook dat biologische systemen zich kunnen aanpassen wanneer dat nodig is — en daarna weer richting balans kunnen bewegen.
Dat is biologische veerkracht.
Live better. Longer.
Deze blog is bedoeld als algemene, educatieve informatie over het immuunsysteem, leefstijl en wetenschappelijk onderzoek en is geen medisch advies. De informatie is niet bedoeld voor diagnose, behandeling of preventie van ziekte. Heb je aanhoudende klachten, een verminderde afweer, een auto-immuunziekte of gebruik je medicatie die het immuunsysteem beïnvloedt? Bespreek vragen over je gezondheid dan met een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener.
